foto1
Kraków - Sukiennice
foto1
Lwów - Wzgórza Wuleckie
foto1
Kraków - widok Wawelu od strony Wisły
foto1
Lwów - widok z Kopca Unii Lubelskiej
foto1
Lwów - panorama
Aleksander Szumański, rocznik 1931. Urodzony we Lwowie. Ojciec docent medycyny zamordowany przez hitlerowców w akcji Nachtigall we Lwowie, matka filolog polski. Debiut wierszem w 1941 roku w Radiu Lwów. Ukończony Wydział Budownictwa Lądowego Politechniki Krakowskiej. Dyplom mgr inż. budownictwa lądowego. Dziennikarz, publicysta światowej prasy polonijnej, zatrudniony w chicagowskim "Kurierze Codziennym". Czytaj więcej

Aleksander Szumanski

Lwowianin czasowo mieszkający w Krakowie

ZAGŁADA ŻYDÓW KRESOWYCH (1941 - 1943)

Artykuł został opracowany przez Muzeum Historii Polski

Bolesław Szenicer Zagłada Żydów kresowych(1941-1943)Niepodległość i Pamięć.

Jest to tekst wystąpienia Bolesława Szenicera na uroczystej konferencji poświęconej obchodom 70. rocznicy ludobójstwa  dokonanego  przez  OUN-UPA na ludności Kresów Wschodnich II RP wygłoszony w dniu 20 maja 2012 roku.

Szanowni   Państwo,   jestem wdzięczny  Wam  Polakom,  którzy zorganizowali  dzisiejszą  Akademię, którzy od wielu lat walczą o pamięć historyczną  tych  okrutnych  zbrodni dokonanych przez degeneratów ludzkich  Pozwolę sobie z największym ukłonem, z całego  serca  podziękować  Panu  płk  Janowi  Niewińskiemu za Jego osobiste zaangażowanie w  sprawie wyjaśnienia prawdy i dążeń  do  godnego  i  sprawiedliwego uhonorowania poległych Polaków na Kresach RP.

Drogi Panie Janie, życzę Panu 120 lat życia!!!

Bolesław Szenicer

Szanowni  Państwo  zebrani  na uroczystości obchodów 70 rocznicy ludobójstwa na Kresach Wschodnich!

Jako przewodniczący Gminy Starozakonnych w Polsce chciałbym uczcić pamięć  bestialsko  pomordowanych około 200 tysięcy obywateli polskich oraz przyjrzeć się apogeum ludobójstwa  dokonanego  przez  ukraińskich szowinistów w latach 1939–1947.

W moim wystąpieniu będę mówił o represjach na ludności żydowskiej i polskiej po roku 1940 na Kresach Wschodnich RP. Najbardziej masową formą  represji  były  deportacje  obywateli polskich w głąb ZSRR od lutego 1940 r. do czerwca 1941 r.

W  toku czterech   operacji   deportacyjnych przymusowo  przesiedlono  w  głąb ZSRR ok. 200 tys. Polaków.

Drugą pod względem liczebności grupę stanowili Żydzi – ponad 70 tys. Jeżeli do tych deportacji dodamy aresztowania, pobyty  w  obozach  i  w  specjalnych obozach  dla  jeńców,  to  wynika,  że liczba  obywateli  polskich  represjonowanych  przez  władze  radzieckie w  okresie  od  września  1939  r.  do czerwca  1941  r.  wynosiła  400  tys. osób (nie licząc jeńców wojennych). Jeżeli  uwzględnić  jeńców  wojennych przetrzymywanych w Kozielsku, Starobielsku, Ostaszkowie oraz obozach przemysłowych  i budowlanych,  to liczbę represjonowanych należy podnieść o około 40 tys. Po  czerwcu  1941  roku  przystąpiono do tworzenia gett na ziemiach pozostających  dotąd  pod  okupacją sowiecką.

Największe  getta  powstały wówczas w Wilnie, Lwowie, Grodnie, Tarnopolu i Stanisławowie. Warunki  życia  w gettach  były  niesłychanie trudne. Prawie wszystkich mieszkańców gett, z dziećmi od dziesiątego roku życia włącznie zmusza-no do niewolniczej pracy w firmach niemieckich, co przyniosło ich właścicielom  ogromne  zyski.  Ciasnota, ciężka  praca,  brak  żywności  i lekarstw stały się przyczyną bardzo wysokiej śmiertelności. Stosunek Niemców do Żydów charakteryzował się wyjątkową brutalnością. Masowe egzekucje, początkowo rzadkie, nasiliły się z   końcem 1941 roku. W  dniu 20 stycznia 1942 roku zapadła w Berlinie decyzja o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej” co oznaczało w   praktyce fizyczne unicestwienie, czyli wymordowanie wszystkich Żydów europejskich krajów podbitych przez Niemcy Ostateczna likwidacja getta w  Wilnie nastąpiła 23–24 września 1943 .  Ludzi  słabych fizycznie  wywieziono do obozów zagłady w Majdanku i Sobiborze lub rozstrzelano w  Ponarach 7 tys. Żydów zdolnych do pracy na rzecz III Rzeszy Niemieckiej przetransportowano  do  obozów  pracy na  Łotwie  i w   Estonii.  Ostateczna likwidacja getta we Lwowie dokonała się w dniach 1–16 czerwca

1943 roku, gdy  pozostałych  przy  życiu  mieszkańców  wywieziono  do  obozów koncentracyjnych  na  terenie  Generalnego  Gubernatorstwa (GG).  W   trakcie likwidacji getta doszło do trwającego dwa tygodnie powstania pozostałej przy życiu ludności żydowskiej. Po  wywiezieniu  mieszkańców  do obozu  janowskiego (Uniwersytet zbirów ; dopisek A.S.)  Lwów  został ogłoszony miastem wolnym od Żydów. Likwidacja grodzieńskiej społeczności żydowskiej rozpoczęła się w listopadzie 1942 roku, gdy  zdecydowano o zniesieniu getta nr 2. 15 i 21 listopada 1942 jego mieszkańcy zostali w dwóch turach załadowani na transport kolejowy i wywiezieni do obozu Zagłady w Oświęcimiu-Brzezince zwanym Auschwitz-Birkenau. Niewielką część Żydów przydatnych do pracy skierowano do getta nr 1 Deportacje  z getta  rozpoczęły  się pod koniec listopada 1942 roku. Wywieziono wówczas do odległego o 5 km obozu koncentracyjnego w Kiełbasinie 4 tys. osób. Obóz w Kiełbasinie był  stacją  przystankową  przed  deportacją  do  Auschwitz  i  Treblinki. W tym samym czasie miała miejsce trzecia  z  kolei  Akcja  w  Grodnie, a  pierwsza na terenie getta centralnego:  mężczyźni,  kobiety  i dzieci zostały w środku nocy zgromadzeni w  Wielkiej Synagodze, a nad ranem kazano im rozpocząć marsz do obozu w Kiełbasinie pod przywództwem obdarzonego   autorytetem Żyda Skibelskiego, którego przebrano w   czapkę klowna i zmuszono do gry na skrzypcach. W styczniu 1943 oku z Grodna w wyniku kolejnej tzw. Akcji deportowano do Oświęcimia 12 tys. Żydów, z których większość zamordowano tuż po przybyciu do obozu. W getcie zostało wówczas 5 tys. Żydów Kolejne deportacje z getta miały miejsce w lu-tym 1943 (dwa transporty do Treblin-ki) . Na terenie getta nr 1 pozostało wówczas nieco ponad 1 tys. Żydów, których w marcu wywieziono do getta w  Białymstoku. 13 marca 1943 ogłoszono Grodno „wolnym od Żydów”. W  sierpniu,  wrześniu,  październiku i  listopadzie 1942 roku naziści wywieźli  transporty  z  Żydami  z  Tarnopola do obozu zagłady Żydów w Bełżcu. Ostateczną likwidację getta tarnopolskiego przeprowadzili potem ukraińscy SS-mani oraz ukraińscy policjanci. W   pobliżu istniały jeszcze 2 getta w  Mikolińcach i Skałacie. W Stanisławowie ostateczna likwidacja getta nastąpiła w lutym 1943 roku Jeszcze  w l2  miastach  i miasteczkach  kresowych  dla  ludności żydowskiej   były   zorganizowane przez  okupacyjne  władze  hitlerowskie  w czasach  II  Wojny  Światowej getta W miasteczku  Aleksandria na Wołyniu getto założono w sierpniu  1942  roku,  a   już  w  dniach  23–24 września  1942  roku  przystąpiono  do jego likwidacji. Sonderdienst (SD - zwany prywatną policją Hansa Franka ) z  Równego przy pomocy  ukraińskiej  policji  i niemieckiej  żandarmerii  w  pobliskim lesie Światy rozstrzelało 903 Żydów. Również na Wołyniu, w Antonówce, getto powstało jesienią 1941 roku i  przetrwało  10  miesięcy.  W końcu  sierpnia  1942  roku  SD  z  Równego z udziałem niemieckiej żandarmerii i ukraińskiej policji pognało wszystkich Żydów z Antonówki w liczbie około 500 w miejsce położone około 6 km od Kostopola i rozstrzelało w dwóch dołach razem z Żydami z  Kostopola  i Małego  Siedliszcza. W   Beresteczku 35% ludności, to byli Żydzi. Getto powstało w październiku 1941 roku, a zlikwidowane przez Niemców, aczkolwiek nie bez walki w  tym getcie, w dniach 7–9 września 1942 roku SD z Łucka przy udziale ukraińskiej policji rozstrzelało 3 tys. mieszkańców  getta  w  wąwozie  koło folwarku Naręczyn, w miejscu położonym 2 km od Beresteczka. W  Bereźnem  getto  powstało  6 października l941 roku Początkowo mieszkało w nim 3 tys. Żydów, lecz w   połowie  czerwca  1942 roku  przesiedlono do getta Żydów z okolicznych wsi  Do czasu likwidacji getta zdołało  z  niego  zbiec  około  200  osób, które  ukrywały  się  w  okolicznych wsiach u Polaków, bądź przyłączyły się do sowieckiej partyzantki. Getto zostało  zlikwidowane  25  sierpnia l942 roku przez SD z Równego i niemiecką żandarmerię i ukraińską policję W trakcie akcji rozstrzelano 3 680 Żydów. W   Bereźnicy getto powstało w maju 1942 roku i zostało zlikwidowane  już  26  sierpnia  1942 roku. Około  1  000  Żydów  wywieziono do Sarn i tam na drugi dzień rozstrzelano. Podczas likwidacji getta części Żydom udało się zbiec do lasu, gdzie  byli  tropieni  i  zabijani przez niemiecką żandarmerię i ukraińską policję. Utworzone 16 grudnia 1941 roku getto w Brześciu nad Bugiem obejmowało kwartał miasta, na który wtłoczono 18 tys. osób Jesienią 1942 roku władze niemieckie zażądały od Żydów spłacenia kontrybucji w złocie, srebrze i diamentach. Pomimo uzbierania 80% kwoty przez ludność  Brześcia  nie  zapobiegło to  likwidacji  getta,  która  nastąpiła w  dniach 15–18 października 1942 roku.  Część  ludności  zamordowano  na miejscu, a resztę wywieziono pociągami na t.zw Górę Bronną koło Berezy  Kartuskiej,  gdzie  rozstrzelano i  zakopano ich w dołach. W Derażnem getto powstało 5 października l941 roku i zostało zlikwidowane 24 sierpnia  1942  roku  przez  Niemców i ukraińską policję. Ofiary pędzono z  Derażnego  przez  Janową  Dolinę i  w  lasach pod Kostopolem i rozstrzelano w liczbie około 500, a na tych, którzy zdołali zbiec do lasu, urządzano obławy i rozstrzeliwano. W Kobryniu 70 % mieszkańców stanowili Żydzi. We  wrześniu  1941 roku  władze niemieckie  wydały  rozporządzenie o  utworzeniu dwóch przylegających do siebie gett żydowskich w centrum miasta:

A (skupiającego osoby zdolne do pracy) i B (grupującego ludzi chorych i starych). Wiosną 1942 ok. 1,8 tys. mieszkańców getta B wywieziono i zamordowano  w  Górze  Bronnej,  a  samo getto uległo likwidacji. Getto A rozwiązano 14 października 1942 r. Najpierw była akcja wywózki, a później rozstrzelania mieszkańców w okolicach folwarku Gubernia (Gubernja). Podczas  likwidacji  getta  doszło  do stawienia zbrojnego oporu Po zniesieniu  getta  niewielka  ilość  Żydów przedostała się do okolicznych lasów zasilając partyzantkę (oddziały: brygady  woroszyłowskiej  w obwodzie witebskim i suworowskiej w rejonie Chojników),  a niektórzy  byli  ukrywani  przez  kobryńskich  Polaków Za  czynną  pomoc  Żydom  (m.in  nielegalne  wystawianie  świadectw chrztu)  rozstrzelani  zostali  15  października 1942 r.dwaj polscy księża: proboszcz  Jan  Wolski  (1887-1942) i  wikariusz  Władysław  Grobelny (1919–1942). Część kobryńskich Żydów, których uznano za przydatnych dla gospodarki niemieckiej, dotrwała do lata 1943 r., gdy rozstrzelano ich na podwórzu kobryńskiego więzienia. Specyficzne było getto w Kostopolu, które powstało 5 października l941 r. Zamieszkało w nim 4 tys Żydów z Kostopola i ok.  500 z okolicznych wsi Gettem administrował kolaboracyjny Judenrat.  Żydzi uznani przez Niemców za  „pożytecznych”-  członkowie  Judenratu  i  żydowskiej  policji  mieszkali w takim miejscu getta, że mieli możliwość kontaktu z ludnością nie żydowską i uzyskiwania od niej pożywienia. 10 listopada l941 roku SD z Równego z pomocą ukraińskiej policji rozstrzelało około 1 500 Żydów. Getto zlikwidowano 26 sierpnia l942 roku.  2,5  tys.  Żydów  z  Kostopola rozstrzelano razem z ok. 1,5 tys. Żydów z Antonówki i Nowego Siedliszcza w lesie położonym ok. 6 km od  Kostopola.  Ofiary  zakopywano w  dwóch długich dołach. W Kostopolu pozostał jeszcze obóz pracy dla Żydów  liczący  ok.  700  osób,  który był  stopniowo  likwidowany do stycznia – lutego 1944 roku. Getto  w  Kołkach  utworzono w  październiku 1941 roku. Umieszczono  w nim  2,5  tysiąca  Żydów  – miejscowych, z okolicznych wsi oraz uciekinierów  z centralnej  Polski. Ciasnota  i fatalne  warunki  sanitarne panujące w getcie doprowadziły do  epidemii  i wysokiej  śmiertelności. Po likwidacji getta w kwietniu  1942  r.  szczególną  aktywność w  wyłapywaniu i zabijaniu zbiegów wykazywał  komendant  posterunku policji w Kołkach o nazwisku Saczko  (Saczkowski),  który  publicznie chwalił się swoimi zbrodniami. Getto w Krzemieńcu utworzono prawdopodobnie  26  lutego  1942  roku w   starej  części  miasta.  Zamknięto w nim 8 tysięcy Żydów.10 sierpnia 1942 r. przystąpiono do likwidacji getta Żydów rozstrzeliwano w rejonie dawnej  fabryki  tytoniowej  i wrzucano  do  dołów  i  rowów.  Masakry odbywały się etapami aż do 2 września,  gdy  ukrywający  się  w getcie Żydzi wzniecili pożar (według innej wersji getto zostało podpalone przez oprawców, by zmusić ukrywających się do wyjścia z kryjówek; według jeszcze innej – getto podpalili rabusie pożydowskiego mienia Na  Żydów  wówczas  urządzono obławę, a łącznie w Krzemieńcu rozstrzelano ok 8,5 tys. osób. Getto w Ołyce utworzono 13 marca 1942 r. W   końcu  lipca  1942 r.  SD  z Łucka wraz z ukraińską i niemiecką policją zlikwidowało  getto.  W szystkich Żydów pognano w kierunku zamku Radziwiłłów;  ukraińscy  policjanci zabili wówczas kilka osób. Następnie wśród zebranych na zamku dokonano  selekcji – kobiety  i  dzieci zamknięto  w dużym  garażu,  mężczyzn zaś w drewnianych barakach. Niektóre  osoby  w  garażu  zmarły z  powodu  upału  i  braku  powietrza przy zamkniętych oknach. Należy  też  wspomnieć  o mordach na cywilnej ludności, do których  doszło  blisko  70  lat  temu  na Kresach  Wschodnich.  Rzezi  takich jak w   Hucie Pieniackiej. W tej  nieistniejącej już wsi w dawnym województwie tarnopolskim (dzisiejsza Ukraina) faszyści z ukraińskich oddziałów SS Galizien pojawili się 28 lutego 1944  roku  i bestialsko  zgładzili tysiąc Polaków. Głównym  symbolem ludobójstwa  stał  się  Wołyń  Na  Wołyniu w ciągu jednego dnia 11 lipca 1943 roku,  ukraińscy  faszyści  zamienili w  piekło  około  100  miejscowości, zarżnęli  kilkanaście  tysięcy  Polaków,  spalili  pięć  kościołów  razem z  kapłanami.  Ludobójstwo  na  Kre-sach objęło też inne regiony Polski jak:  Podole,  Pokucie,  ziemie  lubelską, rzeszowską i małopolską. Według    udokumentowanych opracowań ofiar zbrodni OUN-UPA było ok. 150 tysięcy Polaków. Niemcy,  jako  państwo,  przyznały  się  do zbrodni  i  potępiły  faszyzm.  Rosja, jak  wiemy  z najnowszych  informacji, odżegnuje się wciąż od stalinowskich  represji,  a Ukraina  nie  przyznaje się wcale do ludobójstwa. Choć była  szansa.  W   sierpniu  1996  roku 95  ukraińskich  parlamentarzystów w odezwie do narodów napisało, że działalność  zbrodniczej  OUN-UPA, 14 Dywizji Piechoty SS Galizien, batalionów „Roland” i „Nachtigal” po-winna być oceniona przez międzynarodową komisję za okres 1942–1947, a  materiały  komisji  przekazane  do trybunału  międzynarodowego  ce-lem osądzenia Władze krajów, które ucierpiały w skutek krwawych zbrodni ON-UPA nie podjęły tematu. Wszystko  to, co  się  stało  na Kresach, to klęska ludzkości, człowieczeństwa,  dziejowy  kataklizm, który wstrząsnął naszą cywilizacją, to zwyrodnienie rodzaju ludzkiego. To  Holokaust  i zbrodnia  przeciwko ludzkości. Dlatego też nie możemy nigdy  zaprzestać  mówienia  o tym ludobójstwie,  które  poprzez  morderstwa,  zamieniania  ludzi  w niewolników doprowadzały do Zagłady ludności ze względów politycznych, rasowych lub religijnych.

Szanowni   Państwo,   jestem wdzięczny  Wam  Polakom,  którzy zorganizowali  dzisiejszą  Akademię, którzy od wielu lat walczą o pamięć historyczną  tych  okrutnych  zbrodni dokonanych przez degeneratów ludzkich  Pozwolę sobie z największym ukłonem, z całego  serca  podziękować  Panu  płk  Janowi  Niewińskiemu za Jego osobiste zaangażowanie w  sprawie wyjaśnienia prawdy i dążeń  do  godnego  i  sprawiedliwego uhonorowania poległych Polaków na Kresach RP. Drogi Panie Janie, życzę Panu 120 lat życia!!!

                                                                         Bolesław Szenicer

 Artykuł został opracowany przez Muzeum Historii Polski

http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Niepodleglosc_i_Pamiec/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2013-t20-n3_4_(43_44)/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2013-t20-n3_4_(43_44)-s401-406/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2013-t20-n3_4_(43_44)-s401-406.pdf